روش‌های تجربی دیالکتیکی پیر زیما و نقد جامعه‌شناختی همراه آهنگ‌های بابام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه پیام نور

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، رشتة ادبیّات کودک و نوجوان، دانشگاه پیام نور

چکیده

متن داستانی، انباشت واقعیت و خیال است. آفرینشگر متن ادبی هم تجربه‌های زیستی بیرونی و درونی را در ساختار ادبی ساده یا پیچیده‌ای هماهنگ می‌کند که ترکیبی از واژگان و عناصر داستانی باشد. درک و شناخت درست از داستان نیز در گرو شناخت شکل‌های آگاهی است که با ساختار متن و معنای آن گره خورده است. یکی از نظریه‌های ادبی برجسته در تجزیه و تحلیل آثار ادبی و هنری، نظریة جامعه‌شناسی و به‌ویژه جامعه‌شناسی مارکسیسم است که در فرآیند بررسی آن، مباحثی چون ایدئولوژی (هژمونی) اقتصاد و باور به زیرساخت بودن آن، طبقات اجتماعی، شیء شدگی انسان و از سوی دیگر، بت‌وارگی کالا و امثال آن مطرح‌اند. موضوعات جامعه‌شناختی ادبیّات یا همان اجتماعیات در ادبیّات و از جمله پرداختن به تأثیر و تأثّرات موضوعات ادبی و جامعه‌شناسی و زندگی طبقات فرودست جامعه و شیوه‌های زیست اجتماعی آنان، فرهنگ و عناصر فرهنگی از مضامین داستانی معاصرند که با آثار نویسندگان معاصر و از جمله علی‌اشرف درویشیان گره خورده‌اند. در این مقالة توصیفی، اسنادی و مبتنی بر تجزیه و تحلیل تلاش شده است با رویکرد نقد اجتماعیِ متنِ پیر زیما و به‌ویژه روش‌های تجربی و دیالکتیکی اجتماعی او، پیوند پیچیدة متن با زمینه‌های اجتماعی آفرینش و تکوین داستان «همراه آهنگ‌های بابام» علی‌اشرف درویشیان تحلیل و بررسی شود.
 

کلیدواژه‌ها


آخوندزاده، میرزا فتحعلی، (بی‌تا)،تمثیلات، تهران: اندیشه.

آرین­پور، یحیی (1372)، از صبا تا نیما، جلد 2، تهران: زوار.

احمدی سوادکوهی، فخرالدّین (14/1/1395)، «من و علی‌اشرف درویشیان»، http://ketabnak.com.

امین‌پور، قیصر (1383)، سنّت و نوآوری در شعر معاصر، تهران: علمی و فرهنگی.

بی‌نیاز، فتح‌الله (1393)، درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت شناسی، چاپ پنجم، تهران: افراز.

پورعمرانی، روح‌الله (1386)، آموزش داستان‌نویسی، تهران: تیرگان.

پیر. و. زیما (1377)، روش‌های تجربی و دیالکتیکی در جامعه‌شناسی ادبیّات، ترجمة محمّد جعفر پوینده، تهران: نقش جهان.

تادیه، ژان. ایو (1381)، جامعه‌شناسی ادبیّات و بنیان‌گذاران آن (درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیّات) ترجمة محمّد جعفر پوینده، تهران: نقش جهان.

تسلیمی، علی (1395)، نقد ادبی، نظریه‌های ادبی و کاربرد آن‌ها در ادبیّات فارسی، چاپ سوم، تهران: اختران.

توکّلی، نیّره (1392) «فراز و فرود جامعه‌شناسی ادبیّات در ایران» کتاب ماه علوم اجتماعی، شمارة 68، صص 4-11.

حاتمی، حافظ (1389). زمینه‌ها و درون‌مایه‌های اجتماعی شعر دورة بیداری، پایان‌نامة دکتری، استاد راهنما: نصر اصفهانی، اصفهان: دانشگاه اصفهان.

خالوندی، محمّد (14/1/1395) «جامعه‌شناسی داستان همراه آهنگ‌های بابام»، www.chouk.ir.

درویشیان، علی‌اشرف (1353)، همراه آهنگ‌های بابام، تهران: شباهنگ.

--------------- (1388) همراه آهنگ‌های بابام، چاپ سوم، تهران: چشمه.

زرین‌کوب، حمید (1358)، چشم‌انداز شعر نو فارسی، تهران: توس.

میرعابدینی، حسن (1368)، صد سال داستان‌نویسی در ایران، دو جلدی، تهران: تندر.

مصباحی­پور ایرانیان، جمشید (1358) واقعیّت اجتماعی و جهان داستان، تهران: امیرکبیر.