تحلیل جامعه‌شناختی ساختارهای معنادار آثار ادبی ثروت اباظه با تکیه بر نظریة ساخت‌گرایی تکوینی گلدمن (مورد پژوهانه: رمان قصرٌ علی النِّیلِ)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار مدعو گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده

تحلیل جامعه­شناختی یکی از شاخه­های مهم نقد بینارشته­ای و شیوه­ای مؤثر در مطالعة متون ادبی است که توسط لوکاچ و گلدمن پایه­گذاری شد. ساخت‌گرایی تکوینی لوسین گلدمن بر این فرضیه استوار است که هر رفتار انسانی تلاشی است برای پاسخگویی معنادار به وضعیتی خاص. در عرصة هنر و ادبیات نیز، خلق اثر هنری و یا ادبی خود «رفتاری معنادار» از جانب خالق اثر به شمار می‌رود. ثَروَت اباظَه یکی از نویسندگان متعهد معاصر و یکی از پیشگامان رمان­نویسی مصری است که نسبت به درد و رنج­های جامعه خویش نه­تنها بی­تفاوت نیست؛ بلکه از هنر داستان­نویسی در راستای خدمت به جامعه بهره می‌گیرد. این مقاله با روش تحلیل محتوای کیفی و با رویکرد ساخت­گرایی تکوینی گلدمن تلاش دارد تا ابتدا ساختار معنادار در اندیشه گلدمن را تشریح نماید و سپس با نقد جامعه‌شناختی رمان «قصرٌ علی النِّیلِ»، ارتباط معنادار این آفرینش ادبی با ساختار معنادار فراگیر در متن جامعه را تبیین کند. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که ثروت اباظه بیشتر داستان­هایش را در قالبی رئالیست­گونه نوشته و به مدد این قالب رئالیستی به موضوعات واقعی جامعة خویش گریز زده و آن­ها را در خلال موضوعات رمان پرورش داده­ است. او با در نظر گرفتن شرایط روز و ساختارهای معنادار فراگیر جامعه، رمان را بهترین راه ارتباط با مردم، آگاهی­بخشی به آنان و انعکاس دغدغه‌های جامعه یافت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Sociological Analysis of Sarwat Abaza's Novels based on the Theoretical Foundations of Goldman's developmental Constructivism (The Case Study of A palace on the Nile)

نویسندگان [English]

  • Mahdi Barzgar 1
  • Hassan Majidi 2
  • Mostafa Mahdavi ara 3
  • Hojjatollah Fasanghari 2
1 Associate Professor of Arabic Language and Literature, Faculty of Theology and Islamic Studies, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
2 Associate Professor of Arabic Language and Literature, Faculty of Theology and Islamic Studies, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
3 Associate Professor of Arabic Language and Literature, Faculty of Theology and Islamic Studies, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
چکیده [English]

Sarwat Abaza is a prominent and dedicated contemporary writer, recognized as one of the pioneers of the Egyptian novel. He is deeply attuned to the pains and sufferings of his society and uses the art of storytelling to serve it. Consequently, his story collections reflect the social realities of Egyptian society. However, his work has received limited attention from researchers, and his literary creations have not been extensively explored from a sociological perspective. Sociological analysis, an important branch of interdisciplinary criticism and an effective method for studying literary texts, was established by Lukács and Goldman. Lucien Goldman's developmental constructivism is based on the hypothesis that every human behavior represents an attempt to respond meaningfully to a specific situation. In the fields of art, literature, and artistic creation, the production of an artistic or literary work is considered a "meaningful behavior" on the part of the creator.This article aims to explain the meaningful structure in Goldman's thought using qualitative content analysis and Goldman's formative constructionism approach. It then employs sociological criticism to examine Tharwat Abaza's trilogy of novels, elucidating the significant relationship between this literary work and broader societal structures. The research findings indicate that Sarwat Abaza wrote most of his stories in a realistic style, and through this realistic approach, he addressed the real issues of his society, integrating them into the themes of his novels.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sarwat Abazah
  • novel
  • Goldman
  • formative constructivism
  • meaningful structure
قرآن کریم (1380ش). ترجمه مکارم شیرازی. تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
أباظة، ثروت (2020م). آدم الجدید؛ القاهرة: مؤسسه هنداوی.
أباظة، ثروت (2019). ثمّ تشرق الشمس؛ القاهرة: مؤسسه هنداوی.
أباظة، ثروت ( (1977). قصر علی النیل؛ قاهره: دارالنهضة مصر للطبع و النشر.
أباظة، ثروت (2020). لمحات من حیاتی(سیرة شبه ذتیة)؛ القاهرة: مؤسسه هنداوی.
أبونجم، یوسف (1994م). «المجتمع المصری من خلال «قاموس العادات و التقالید و التعابیر المصریة» لأحمد أمین»؛ المشرق، السنة الثامنة و الستون، صص 469-500.
أمین، أحمد (2012م). حیاتی؛ القاهرة: مؤسسةهنداوی للتعلیم والثقافة.
حسانین، عطیةمحمودمحمد (2012م)، «الواقعیة فی قصص ثروت أباظة القصیرة»؛ المجلة العلمیة لکلیة الآداب، القاهرة. صص 679-781.
الزیّات، احمدحسن و دیگران (1960م). المعجم الوسیط؛ استانبول: المکتبة الإسلامیةللطباعة و النشر.
سفران، ناداف (1973م). بحث فی المجتمع السیاسی: دراسة فی التطور الفکری و السیاسی فی مصر؛ القاهرة: دارالشروق.
صبری، محمد (1996م). تاریخ مصر من محمدعلی الی العصر الحدیث؛ القاهره: مکتبة مدبولی.
عبدالله، مصطفی (1977م). «ماذا فعل أخوان مارکس بمصر(حقائق و کلام حول الیسار)»؛ الجدید، العدد125، صص 10-17.
عصفور، جابر (1998م). نظریات معاصرة؛ القاهرة: مکتبة الاسرة.
غنیمی هلال، محمد (1997م). النقد الأدبی الحدیث؛ القاهرة : دار نهضة مصر للطباعة و النشر و التوزیع.
غولدمان، لوسیان و آخرون (1986م). البنیویة التکوینیة والنقد الأدبی؛ ط 2، بیروت: مؤسسة الأبحاث العربیة.
یاسین، عبدالقادر (2011م). الحرکة الشیوعیة المصریة(الجذور_القسمات_ المال)؛ القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
ابن منظور، محمدبن مکرم (۱۴۰۸‌ق). لسان العرب؛ ج15، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ایوتادیه، ژان (1398ش). جامعه­شناسی ادبیات و بنیانگذاران آن؛ درآمدی بر جامعه­شناسی ادبیات، ترجمه چاپ چهارم، تهران: نقش جهان.
عبداللهیان، حمید (1381). شخصیت و شخصیت­پردازی در داستان معاصر؛ تهران: آفتاب.
کیانی، حسین (1400).  «از ساختار معنادار رمان العودة إلی المنفی اثر «أبوالمعاطی أبوالنجا» تا ساختار جامعه مصر»؛ نقد ادب عربی، دوره 12، شماره 23، صص255-288.
         https://doi.org/10.29252/jalc.2022.225307.1085
گلدمن، لوسین (۱۳۷۱). جامعه­شناسی ادبیات (دفاع از جامعه­شناسی رمان)؛ ترجمه محمدجعفر پوینده. تهران: هوش و ابتکار.
گلدمن، لوسین (1376). جامعه فرهنگ ادبیات؛ گزیده و ترجمه محمدجعفر پوینده، تهران: چشمه.
گلدمن، لوسین (1398). روش ساخت­گرای تکوینی در جامعه­ شناسی ادبیات؛ درآمدی بر جامعه­ شناسی ادبیات، ترجمه محمدجعفر پوینده،  چاپ چهارم، تهران: نقش جهان.
موسوی اصل، سیدمهدی (1387). «فقر و بهداشت روانی از دیدگاه دین و روا­ن­شناسی»؛ روان­شناسی و دین، شماره 4، صص89-116.
میرصادقی، جمال (1390). ادبیات داستانی؛ تهران: سخن.