بررسی و تحلیل عناصر انسجام پیوندی و روابط معنایی در داستان داش‌آکل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

10.22126/rp.2020.4723.1187

چکیده

انسجام به گفتۀ هالیدی، مفهومی معنایی با عناصرگوناگون است؛ مفهومی معنایی­که به روابط موجود در متن اشاره می­کند و عملکرد آن، سبب ارتباط یک بخش از متن با دیگر بخش­های آن می­شود. از میان انواع عناصر انسجام، نوع پیوندی آن در این پژوهش، بررسی­شده و با روش توصیفی و آماری، بسامد و کارکرد عناصر انسجام پیوندی در داستان کوتاه داش­آکل تحلیل شده است؛ تا نوعی ازتصویر و سبک­شناسی را در ارتباط با کارکرد عناصر مذکور در این­داستان به مخاطب نشان دهد. نتایج حاصل از این­پژوهش، نشان­دهندۀ آن است­که عناصرانسجام پیوندی، نقش مهمّی در یکپارچه­ساختن متن، ایفا کرده­ و نویسنده برای برقراری ارتباط میان حوادث داستان، به­درستی از آن­ها سود برده­است. در مقایسۀ کلّی میان همۀ عناصر انسجام پیوندی، «عامل ربط افزایشی»با 76 نمونه، بیشترین فراوانی را دارد و سپس «ربط زمانی» با 59، «ربط تباینی» با 32 و «ربط سببی» با 11 نمونه در مراتب بعدی قرارمی­گیرند. در میان انواع عناصر ربط افزایشی نیز «افزایشی توضیحی» با 65 مورد بیشترین و«افزایشی مقایسه­ای» با دو مورد، کم­ترین بسامد را دارند. درمیان عوامل ربط زمانی هم «ربط ترتیبی»که به بیان سلسله حوادث داستان می­پردازد و جزو اجزای جدایی­ناپذیر داستان محسوب‌می­شود، با41 نمونه، بیشترین فراوانی و«ربط انجامی» با دو نمونه، کم­ترین را به خود اختصاص داده­اند.
 


کلیدواژه‌ها


آذرنژاد، شکوه (1385)، «مطالعۀ مفهوم انسجام واژگانی در قرآن کریم»، پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد، دانشگاه پیام نور.

آقاگل­زاده، فردوس (1385)، تحلیل گفتمان انتقادی، چاپ اول، تهران: علمی و فرهنگی.

احمدی، علیرضا و اصلان استواری (1390)، «انسجام متنی ابزاری زبان­شناسی برای شناخت سبک­های ادبیّات فارسی»، مطالعات زبانی بلاغی، سال دوّم، شمارة سوّم، صص 20-7.

امیری­خراسانی، احمد و حلیمه علی­نژاد (1394)، «بررسی عناصر انسجام متن در نفثه المصدور، بر اساس نظریۀ هالیدی و حسن»، متن­پژوهی ادبی، دورۀ 19، شمارۀ 63، صص 31-7.

ایشانی، طاهره و معصومه نعمتی قزوینی (1392)، «بررسی انسجام و پیوستگی در سورۀ صف، با رویکرد زبان‌شناسی نقش­گرا»، مجلّۀ انجمن ایرانی زبان و ادبیّات عربی، شمارۀ 27، صص 95-65.

پورنامداریان، تقی ­و طاهره ایشانی(1389)، «تحلیل انسجام و پیوستگی درغزلی­از حافظ، بارویکرد زبان­شناسی نقش­گرا»، زبان و ادبیّات فارسی (دانشگاه خوارزمی)، سال 18، شمارة 67، صص 44-7.

جهانگیری، نادر و شهربانو زکی­پور (1384)، «انسجام واژگانی در داستان­های­کوتاه فارسی برای­کودکان»، جستارهای ادبی، شمارة 151، صص 20-1.

درپر، مریم (1393)، «مبانی زیبایی­شناسی و چگونگی کارکرد عوامل انسجام در شعر، با بررسی کتیبۀ اخوان ثالث و خوابی در هیاهو از سهراب سپهری»، شعرپژوهی، سال ششم، شمارۀ دوّم، صص 38-5.

دهقانی، ناهید (1388)،«بررسی عناصر ایجاد انسجام متن درکشف­المحجوب هجویری»، آیینۀ میراث، شمارة 45، صص 52-32.

سارلی، ناصرقلی و طاهره ایشانی (1390)، «نظریۀ ­انسجام و هماهنگی انسجامی و کاربست آن در یک داستان کمینۀ فارسی: قصّۀ نردبان»، دوفصلنامۀ زبان­پژوهی، شمارۀ 4، صص 77-51.

شیری، علی­اکبر (1382)، «مفهوم انسجام و نشانه­ها و انواع آن»، فصلنامۀ آموزش زبان و ادبیّات فارسی، شمارة 68، صص 59-40.

صالحی، فاطمه (1386)، «علم معانی و دستورهای نقش­گرای هالیدی»، کتاب ماه ادبیّات، شمارۀ 5، پیاپی122، صص 41-32.

علیجانی، فریبا (1371)، عوامل ربط، به عنوان ابزاری برای انسجام متن. پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد، استاد راهنما؛ علی­اشرف صادقی، تهران: دانشگاه تهران.

قوّامی، بدریه و لیدا آذرنوا (1392) «تحلیل انسجام و هماهنگی انسجامی در شعری کوتاه از شاملو»، زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه آزاد سنندج، سال 5، شمارة 15، صص 84-71.

لطفعلی­پور ساعدی، کاظم (1371)، «درآمدی به سخن­کاوی»، مجلّۀ زبان­شناسی، دورۀ 10، شمارۀ اول، صص 37-9.

محمّد، عزّه شبل (2007)، علم اللّغة الّنص، القاهرة: مکتبة الآداب.

مدرّسی، فاطمه و ثانیه مخبر (1391)، «انسجام متنی مقالات شمس تبریزی»، پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت، سال اوّل، شمارۀ 1، صص 72-45.

معین­الدّینی، فاطمه (1382)، «شگردهای ایجاد انسجام متن در کلیله و دمنه»، مجلّۀ فرهنگ، ویژۀ ادبیّات فارسی، شمارۀ 46 و 47، صص 326-303.

مهاجر، مهران و محمّد نبوی (1373)، به سوی زبان­شناسی شعر، تهران: مرکز.

نظری، علیرضا (1392)، «کارکرد ادات ربطی در انسجام­بخشی به خطبه­های نهج­البلاغه»، پژوهش­نامۀ نهج‌البلاغه، دورۀ 1، شمارة 3، صص 54-33.

نوروزی، حامد و غلامحسین غلامحسین­زاده (1388)، «نقش عوامل ربط زمانی در انسجام»، کاوش­نامة زبان و ادبیّات فارسی، دورة 10، شمارۀ 19، صص 122-97.

هدایت، صادق (1395)، سه قطره خون، چاپ سوّم، تهران: نیم­روز.

یارمحمّدی، لطف­الله (1383)، گفتمان شناسی رایج و انتقادی، تهران: هرمس.

References

Halliday, M. A.K. Ruqaiye Hassan. (1976). Cohesion in Eenglish. Lindon: Longman.