بازتاب عبث‌گرایی در آثار غلامحسین ساعدی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد رباط کریم، دانشگاه آزاد اسلامی، رباط کریم، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22126/rp.2020.4902.1200

چکیده

عبث­گرایی(ابسوردیته) از جمله جریان­های تأثیرگذار بر داستان­نویسی معاصر فارسی است. این جریان، با مؤلّفه­هایی چون یأس و نومیدی، احساس پوچی و بیهودگی، مرگ و بی­هویّتی، بخشی از داستان معاصر فارسی را تحت تأثیر خود قرار داده است. رگه­هایی از این نوع تفکّر، در آثار برخی داستان­نویسان معاصر مشهود است. از جملۀ این نویسندگان می­توان به صادق هدایت، بهرام صادقی و صادق چوبک اشاره کرد که تفکّرات عبث­گرایانه در بخش عمده­ای از آثار آنان بازتاب یافته است. غلامحسین ساعدی نیز یکی از نویسندگانی است که آثار او به روشنی فضای حاکم بر جامعه و نیز داستان نویسی فارسی در دهۀ چهل را نمایان می­سازد. ارزیابی آثار او، تبیین­کنندۀ نمودهای جریان عبث‌گرایی بر فضای داستان معاصر است. پژوهش حاضر، به بررسی مؤلّفه­های عبث­گرایی در آثار ساعدی می پردازد. به این منظور، مجموعه داستان­های واهمه­های بی نام و نشان، شب نشینی باشکوه، عزاداران بیل و ترس و لرز، بررسی و تحلیل شده است. برخی از مؤلّفه­های عبث‌گرایی در آثار او حضوری پررنگ دارند و در هر مجموعه­ای، با درجات مختلف، قابل مشاهده­اند.آن­چه در تمامی این آثار به چشم می‌خورد، عبارت است از ترس و هراس مبهم، گرفتاری­ها و مشکلات روانی، ناامیدی و مرگ­اندیشی.
 

کلیدواژه‌ها


استیس، والتر. تی. (1382)، «در بی معنایی معنا هست»، ترجمۀ اعظم پویا، نقد و نظر، شمارة 29، صص 123-109.

اسدی مقدم، بیژن (1383)، بررسی جامعه­شناختی آثار داستانی غلامحسین ساعدی، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، استاد راهنما: محمد حریری اکبری، دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز.

پورنامداریان، تقی و مریم سیدان (1388)، «بازتاب رئالیسم جادویی در داستان­های غلامحسین ساعدی»، زبان و ادبیات فارسی، دورۀ 17، شمارۀ 64 ، صص 45-64.

دستغیب، عبدالعلی (1356)، نقد آثار غلامحسین ساعدی. چاپ سوم، {بی جا}: چاپار.

ساعدی، غلامحسین (1349)، عزاداران بیل، تهران: نگاه.

-------------- (1355)، واهمه­های بی نام و نشان، تهران: نیل.

------------- (1356)، شب نشینی باشکوه، تهران: امیرکبیر.

------------- (1393)، ترس و لرز. تهران: نگاه.

سعادتی نیا، زهرا (1385)، معناباختگی و تأثیر آن در ادبیّات داستانی معاصر، پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد، استاد راهنما: علیرضا نیکویی، رشت: دانشگاه گیلان.

سیّدان، مریم (1396)، «شخصیت­های روان­رنجور و روان­پریش در داستان­های غلامحسین ساعدی»، ادب فارسی، شمارة 19، صص 185-169.

سیف الدّینی، علیرضا (1378)، بختک نگار قوم: نقد آثار غلامحسین ساعدی از نگاه نویسندگان. تهران: اشاره.

شاکری، جلیل و بخشی، بهناز (1394)، «تحلیل روان­شناختی شخصیّت­های سه داستان گدا، خاکسترنشین­ها و آشغالدونی غلامحسین ساعدی برمبنای نظریّة کارن هورنای»، متن­پژوهی ادبی، دورة 19، شمارۀ 63، صص 55-88.

عباسی، سکینه (1384)، نقد و تحلیل آثار غلامحسین ساعدی، استاد راهنما: جمال­الدین مرتضوی و یدالله جلالی، دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه یزد، یزد.

فرهادپور، مراد (1382)، بادهای غربی. تهران: هرمس.

فوکو، میشل (1381). نیچه، فروید، مارکس. ترجمۀ افشین جهاندیده و دیگران. تهران: هرمس.

کاشفی، محمّدرضا (1380). فرهنگ و مسیحیت در غرب. تهران: مؤسّسۀ دانش واندیشۀ معاصر.

مجابی، جواد (1378). شناخت نامۀ ساعدی. تهران: آتیه.

میرصادقی، جمال (1360). قصّه، داستان کوتاه، رمان. تهران: آگاه.

میرعابدینی، حسن (1377). صد سال داستان نویسی. تهران: چشمه.